Có quan điểm phù hợp mới có giải pháp đúng đắn, ai cũng biết vậy. Nếu có quan điểm theo cơ chế thị trường, tạo điều kiện cho thị trường, tạo thuận lợi cho nhân dân theo tinh thần thượng tôn pháp luật thì giải pháp tất yếu phải là giảm thiểu sự trực tiếp quản lý của các cơ quan nhà nước, tăng cường sự tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của công dân. Từ đó hướng tới việc tinh giản tối đa thủ tục hành chính. Nếu còn quan điểm hành chính bao cấp, ôm đồm, nhằm bảo đảm an toàn trách nhiệm cho cơ quan và  người quản lý, không coi trọng khả năng tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của công dân thì tất yếu sẽ dẫn đến việc đặt nhiều điều kiện “không thương tiếc” để tăng cường quản lý trong các thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, cũng có trường hợp những người có trách nhiệm biên soạn và ban hành pháp luật (gọi chung là Người Biên soạn) có thể đã có quan điểm đúng, luôn mong muốn phục vụ tốt nhân dân, tạo điều kiện tốt cho thị trường phát triển, nhưng lại bị hạn chế về kinh nghiệm, hoặc thiếu thông tin thực tế nên vẫn đặt ra hay thông qua những thủ tục hành chính phiền hà.

Có lẽ việc đặt ra thủ tục thêm bản vẽ kết cấu vào hồ sơ xin phép xây dựng theo Nghị định 64/NĐCP (ngày 20/10/2012, quy định mới về cấp phép xây dựng) là một ví dụ cho trường hợp này. Nói có quan điểm đúng là vì Người Biên soạn đã biết giao trách nhiệm pháp luật cho người thiết kế, chủ đầu tư. Tuy nhiên có lẽ Người Biên soạn, khi biên soạn  để trình ban hành nghị định này, chưa bao giờ phải làm thủ tục xin phép xây dựng do đó không biết việc thêm một thủ tục nhỏ ấy sẽ gây hậu quả lớn như thế nào.

Thủ tục nhỏ này theo Bộ Xây dựng là: “…chủ đầu tư chỉ cần lấy một số bản vẽ kết cấu chịu lực chính trong hồ sơ thiết kế đã được thẩm định, phê duyệt nộp trong hồ sơ cấp phép xây dựng để cơ quan cấp phép xây dựng thấy thiết kế công trình đã được thẩm định, phê duyệt. Đơn vị thiết kế và kiểm tra thiết kế phải chịu trách nhiệm về thiết kế và an toàn công trình.” (báo SGGP ngày 11/12/2012). Thủ tục rất nhỏ, chỉ cần lấy các bản vẽ cho vào hồ sơ. Nhưng những người có trách nhiệm biên soạn nghị định đã không biết rằng để có bản vẽ thiết kế kết cấu được duyệt trước hết bản vẽ kiến trúc phải được sự chấp nhận của cơ quan cấp phép xây dựng. Nếu không, sau khi tốn nhiều tiền và công sức, bản vẽ kiến trúc bị từ chối hoặc yêu cầu chỉnh sửa thì bản vẽ kết cấu cũng bị vất đi. Hơn nữa “một số bản vẽ kết cấu chính” là bao nhiêu? những công trình lớn số bản vẽ kỹ thuật lên đến hàng trăm. Tất nhiên khi phải thiết kế lại chỉ có chủ đầu tư bị thiệt hại. Thiệt hại về chi phí thiết kế đã đành, nhưng lớn hơn là thiệt hại do sự chậm trễ thực hiện xây dựng. Đây là một hậu quả lớn của thủ tục nhỏ. Một hậu quả khác còn lớn hơn, là khi thêm một thủ tục nhỏ, cũng là thêm một cửa ải để người canh cửa đặt “điều kiện”. Thủ tục hành chính rườm rà, mập mờ là mảnh đất tốt cho tham nhũng, ai cũng biết điều đó. Mà tham nhũng và gây phiền hà cho nhân dân, như tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 của Đảng vừa qua, là có liên quan đến sự tồn vong của chế độ. Thủ tục nhỏ nhưng hậu quả lớn là vậy.

Ngoài ra, hiện nay trong thủ tục hành chính quản lý xây dựng vừa có sự phân cắt vừa có sự dính chùm trách nhiệm. Phân cắt là có khá nhiều cơ quan tham gia vào quá trình giải quyết cấp phép xây dựng. Mỗi cơ quan theo nhiệm vụ chức năng của mình giữ một cửa ải. Quy hoạch, kiến trúc do Sở Quy hoạch Kiến trúc; đất đai và môi trường do Sở Tài nguyên – Môi trường; giao thông, kinh rạch do Sở Giao thông Vận tải; Phòng cháy, chữa cháy do Công an, v,v… Còn nói dính chùm là cửa ải này được ràng buộc với cửa ải kia, tạo nhiều vòng xoáy trong dòng chảy các thủ tục. Ví dụ để chấp thuận bản vẽ thiết kế quy hoạch - kiến trúc, Sở Quy hoạch – Kiến trúc phải có quy hoạch chi tiết 1/500, trường hợp chưa có phải hỏi  ý kiến quận huyện, phải có ý kiến Sở Giao thông Vận tải về hành lang an toàn bờ sông hay việc san lấp kênh rạch… Khi các cơ quan được tham vấn có ý kiến khác với thiết kế quy hoạch - kiến trúc ban đầu, chủ đầu tư phải thiết kế lại và quy trình xin ý kiến lại phải lặp lại, tạo nên vòng xoáy. Nhiều khi mỗi vòng xoáy mất hàng năm trời.

Quan niệm về giấy phép xây dựng như thế nào để gỡ bớt các thủ tục không cần thiết?

Theo quan điểm cơ chế thị trường, trên cơ sở nhà nước pháp quyền, nền hành chính là nền hành chính phục vụ công. Đó là nền hành chính lấy mục tiêu phục vụ dân làm đầu, coi dân là khách hàng, là thượng đế. Để thực hiện vai trò quản lý của mình, Nhà nước có bốn biện pháp tạo điều kiện cơ bản (tiếng Anh gọi là 4I):

(1) Infrastructues – hạ tầng;

(2) Interdictions – cấm đoán;

(3) Incentives – kích thích ;

(4) Information – thông tin.

Ở các nước có cơ chế thị trường hoàn chỉnh, thông tin thị trường và thông tin quy hoạch và pháp luật được nhà nước đảm bảo cung cấp cho chủ đầu tư. Trên cơ sở đó chủ đầu tư mua đất, thuê tư vấn thiết kế công trình. Cơ quan cấp giấy phép chỉ cần thẩm tra xem bản thiết kế có đúng pháp luật xây dựng hay không. Pháp luật xây dựng quy định rõ về đất được xây dựng, tại vị trí xây dựng được xây bao nhiêu tầng, mật độ xây dựng bao nhiêu, chỉ giới xây dựng ở đâu, yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy  ra sao v,v… và một số điều cấm khác. Cấp giấy phép xây dựng là chấp thuận sự phù hợp pháp luật về kiến trúc quy hoạch của dự án xây dựng. Còn yêu cầu về bộ mặt kiến trúc do kiến trúc sư chịu trách nhiệm, về an toàn kết cấu do kỹ sư thiết kế chịu trách nhiệm trước pháp luật. Thủ tục xây dựng chỉ có một bước, do một cơ quan duy nhất giải quyết. Khi triển khai thực hiện xây dựng, thanh tra xây dựng mới kiểm tra các quy định pháp luật khác về an toàn, chất lượng, môi trường, v,v…

Như vậy để giải phóng các thủ tục hành chính trước hết Nhà nước phải hoàn chỉnh hệ thống thông tin quy hoạch và pháp luật xây dựng. Hiện nay do Nhà nước còn muốn quản lý quá nhiều nội dung, lại có quá nhiều người cùng có trách nhiệm từ trung ương đến cơ sở  nên việc lập và trình duyệt quy hoạch đã khó (có những đồ án hàng chục năm không thông qua được), việc soạn thảo các quy định quản lý còn khó hơn. Nếu đặt mục tiêu chuyển tất cả các đồ án quy hoạch chi tiết được duyệt thành quy định pháp luật và công bố cho nhân dân thì với cách làm hiện nay phải hàng chục năm nữa chưa chắc đã xong. Nhưng nếu chính quyền thấy đây thực sự là việc cần làm, là việc mấu chốt nhất trong cải cách thủ tục hành chính trong quản lý xây dựng, chắc chính quyền sẽ sớm có giải pháp và kế hoạch thực hiện.

Đổi mới quan điểm quản lý, giảm bớt nội dung quản lý, tăng cường trách nhiệm công dân trước pháp luật, hoàn thiện hệ thống thông tin quy hoạch và pháp luật là cơ sở để tinh giản thủ tục hành chính. Có tinh giản được thủ tục hành chính mới tăng được năng suất lao động, từ đó  tăng thu nhập cho cán bộ công chức và góp phần chống tham nhũng có hiệu quả.

Tác giả: TS  VÕ KIM CƯƠNG

Nguồn: Tạp chí Sài Gòn Đầu tư & Xây dựng

Tin tức khác